امروزه تجارت و بازرگانى و خريد و فروش اجناس و ارسال کالا از محلى به محل ديگر توسعه فراوانى پيدا نموده است و تجّار و ساير مردم مرتباً درصدد ارسال کالا از شهرى به شهر ديگر و يا از بندرى به بندر ديگر و نهايتاً از مقصدى به مقصد ديگر مىباشند و به اين جهت موضوع حمل و نقل و متصديان حمل و نقل در قانون تجارت و ساير قوانين عنوان خاص و ويژهاى دارد همچنانکه ماده ۳۷۷ قانون تجارت دربارهٔ متصدى حمل و نقل چنين مىگويد: متصدّى حمل و نقل کسى است که در مقابل اجرت، حمل و نقل اشياء را به عهده مىگيرد.
بنابراين حمل و نقل يعنى انتقال کالا از جائى به جاى ديگر در قانون مورد توجّه قرار گرفته و تابع ضوابط و مقررّات خاصى مىباشد و ممکن است از راههاى آبى يعنى بهوسيله کشتي، ناوچه، قايق و ديگر وسايل حمل و نقل دريائى انجام گيرد و يا از طريق راههاى هوائى و بهوسيله وسايل حمل و نقل هوائى مثل هواپيما صورت گيرد.
به همين جهت قانون تجارت در بند ۲ ماده ۲ اين مسئله را مورد توجّه قرار است و مىگويد: تصدّى به حمل و نقل از راه خشکى يا آب يا هوا به هر نحوى که باشد و علاوه بر مواردى که بيان شد موضوع حمل و نقل و شرايط و مقررّات حاکم بر آنها تحت عنوان قرارداد حمل و نقل از ماده ۳۷۷ الى ۳۹۴ قانون تجارت بهطور صريح تعيين شده است که در اينجا به برخى از مسائل و امور مربوطه به آن اشاره مىشود.
به طور کلی حمل و نقل به انواع مختلفی تقسیم می شود که عبارتند از :
۱.حمل و نقل دریایی
۲.حمل و نقل توسط راههای زمینی
۳.حمل و نقل هوایی
۴.Pipeline(حمل و نقل لوله ای)
ابتدا به حمل و نقل دریایی می پردازیم:
در بين انواع حمل و نقل، قديمىترين نوع آن حمل بار و کالا و مالالتجاره با کشتى يا قايق و وسايل مشابه و شناور مىباشد که ابتدا توجه ملل و مردمانى را که در سواحل درياها و رودخانههاى بزرگ و پر آب در جزاير و بنادر قرار داشتند جلب نمود که امروزه فقط اسمى از آنها باقى مانده است و در کتب و سوابق تاريخى مطالبى درباره چگونگى حمل و نقل ديده مىشود. چرا که حمل و نقل آبى بهعلت اينکه حمل بارهاى سنگين در روى آب به نيروى زيادى احتياج نداشت ابتدا با وسايل سنتى و شناور انجام مىشد. بهعنوان مثال ساکنين اطراف درياى مديترانه مدتهاى زيادى وسايل و کالاهاى خود را با کشتىهاى کوچک بادبانى مبادله مىنمودند و از نيروى باد در جهت کمک و به حرکت در آوردن کشتىها استفاده مىکردند و از اوايل قرن نهم و دهم از بهکار انداختن سکّان در کشتىها استفاده شد و در حقيقت نوعى تحوّل در حمل و نقل دريائى بهوجود آمد که به دو نوع محدود گرديد.
- حمل و نقل دريائى بهوسيله بازرگانان و تجار
- حمل و نقل رودخانهاى که بهوسيله مالکين و دارندگان کشتى انجام مىشد و در حقيقت نوعى زندگى در داخل کشتى بود ولى با شروع انقلاب صنعتى و آشنا شدن مردم به نيروى محرکه موتور استفاده از کشتىهاى با سرعت حدود ۷ الى ۸ کيلومتر در ساعت مورد توجّه قرار گرفت اما بهتدريج سرعت کشتىهاى حمل و نقل از ۴۰ کيلومتر در ساعت هم تجاوز نمود و ظرفيت حمل بار هم تا صد تن افزايش يافت و رژيم حقوقى آبها مشخص شد و قواعد بينالمللى جايگاه خود را در عرصه بينالمللى پيدا نمود و از اوايل قرن نوزدهم کشتىهاى متعددّ باربرى با ظرفيّتهاى متفاوت (۵۰۰،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ تن). بار ساخته شد و راههاى آبى بينالمللى و داخلى و اهميت و امنيت آنها هم مسئله ديگرى بود که جايگاه خاص خود را پيدا نمود. و نظريه بينالمللى کردن رودخانهها، براى اولين بار بهوسيله گروسيوس و واتل ابراز شد و بالاخره راههاى آبى بينالمللى به سه دسته تقسيم گرديد.
1.رودخانه ها
رودخانههاى بينالمللي: رودخانههائى که از لحاظ اهميت و مناسب بودن و قابليت حمل و نقل بينالمللى مورد شناسائى قرار گرفت نسبتاً زياد بود که به نمونههائى از آنها در قارههاى مختلف اشاره مىشود.
- شطّالعرب در خاورميانه
- آندوس در قاره آسيا
- رودخانه نيل و کنگو و سنگال در قاره آفريقا
- رودخانه يا شط مکونک در آسياى جنوب شرق
- رودخانههاى دانوب و راين در قاره اروپا
- - رودخانه کلرادو، سن لورن، ريوگراند، در قاره آمريکا
- ۲. تنگهها
- ۳. کانالهاى بينالمللي
مزایایی حمل و نقل دریایی
حمل و نقل دريائى از نظر شرکتهاى بزرگ حمل و نقل بينالمللى و دولتها و کشورهاى سواحل درياها نسبت به حمل و نقل هوائى و زمينى داراى مزايايى بهشرح زير مىباشد.
.۱ هزينه حمل و نقل از طريق راههاى آبى ارزانتر از حمل و نقل از راههاى خشکى و هوئيى مىباشد به اين جهت امروزه بيشتر صاحبان کالا و شرکتهاى تجارتى از اين روش استفاده مىنمايند.
.۲ از جمله امتيازات ديگر ثابت بودن نرخ و کرايه باربرى دريائى است که بهوسيله شرکتهاى بزرگ تعيين مىشود و کليه شرکتهاى حمل و نقل دريائى موظّف به رعايت نرخ مزبور هستند به جز کشتىهاى آزاد که در مواردى با توافق صاحب کشتى و مالک کالا نرخ حمل ار تعيين مىنمايند.
.۳ امتياز ديگر اين روش اين است مقدار بارى که حمل مىشود نسبتاً زياد است بهطورى که در يک حمل و نقل دريائى محمولههاى سنگين بين ۲۰۰،۰۰۰ الى ۵۰۰،۰۰۰ تن به بالا بهسادگى جابهجا مىشود و از بندرى به بندر ديگر حمل و تحويل مىگردد.
۴.عامل چهارم در مورد حمل و نقل دريائى ايمنى و ضريب اطمينان اين روش است زيرا اگر استانداردهاى مربوط به حمل و نقل دريائى از نظر بستهبندى و عدلبندى و ... رعايت گردد و خريدار و فرستنده برابر مقررّات اينکوترمز در مورد بيمه کالا و ساير شرايط اقدام نمايند تقريباً حمل و نقل کالا بدون خطر و يا خطرات بسيار کمى انجام خواهد شد و به سلامت مالالتجاره و کشتى و خدمه و غيره آسيب وارد نخواهد گرديد.
به اين جهت حمل و نقل دريائى از اهميت ويژهاى برخوردار است و براى شرکتهاى حمل و نقل مسير رفت و برگشت نيز تعيين گرديده است که به خطوط اصلى دريائى نيز مشهور مىباشند.
برای دیدن ادامه مطلب بر روی لینک زیر کلیک کنید.
سعی كرده ام محلی مناسب برای تبادل نظر و به اشتراك گذاری اطلاعات خود در زمینه های مربوط به دریانوردی و بازرگانی دریایی، مدیریت، اقتصاد و بانک ایجاد كنم تا از این طریق به گسترش هرچه بیشتر این صنعت بزرگ و حیاتی برای كشور، به سهم خود كمك كرده باشم. این وبلاگ از دو آدرس زیر در دسترس است.